Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası) ve Tenkis Davası

Sık karşılaşılan senaryo

Uygulamada tablo genellikle şöyledir: mirasbırakan sağlığında taşınmazını çocuklarından birine veya bir yakınına tapuda satış göstererek devreder. Gerçekte ise bir bedel ödenmemiştir; amaç, diğer mirasçıların miras hakkından yararlanmasını engellemektir.

Bu durumda iki ayrı sözleşme vardır. Görünürdeki sözleşme satıştır ve taraflar gerçekte bunu istememiştir. Gizli sözleşme ise bağıştır ve taraflar gerçekte bunu istemiştir.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu’nun 1.4.1974 tarihli ve 1/2 sayılı kararı bu meseleyi çözmüştür: görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için muvazaa nedeniyle, gizli bağış sözleşmesi ise taşınmaz bağışlarında aranan resmî şekil şartına uyulmadığı için geçersizdir.

Muris muvazaası davasının üstünlüğü

Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasının iki önemli üstünlüğü vardır.

Birincisi, bu davayı yalnızca saklı paylı mirasçılar değil, tüm mirasçılar açabilir. Saklı payı bulunmayan bir mirasçı dahi dava açma hakkına sahiptir.

İkincisi, davanın açılması bir süreye bağlı değildir. Tenkis davasındaki gibi bir ve on yıllık hak düşürücü süreler burada uygulanmaz; dava her zaman açılabilir.

Davanın kabulü hâlinde tapu kaydı iptal edilir ve taşınmaz mirasbırakan adına, dolayısıyla terekeye döner. Böylece taşınmaz tüm mirasçılar arasında payları oranında paylaşılır.

Muvazaa nasıl ispatlanır?

Muvazaa iddiası tanık dâhil her türlü delille ispatlanabilir. Yargı uygulamasında değerlendirmede kullanılan başlıca ölçütler şunlardır:

• Bedelin gerçekten ödenip ödenmediği; ödeme banka kaydı veya benzeri belgeyle desteklenip desteklenmediği
• Devralanın, o bedeli ödeyebilecek mali gücünün bulunup bulunmadığı
• Tapuda gösterilen bedel ile taşınmazın devir tarihindeki gerçek değeri arasındaki fark
• Mirasbırakanın taşınmazı satmaya ihtiyacı olup olmadığı; satıştan elde edilen paranın nerede kullanıldığı
• Devirden sonra taşınmazı kimin kullandığı, kira gelirini kimin aldığı
• Mirasbırakanın diğer mirasçılarla ilişkisi ve devre konu olmayan malvarlığının durumu
• Devrin mirasbırakanın ölümüne yakın bir tarihte yapılıp yapılmadığı

Tenkis davası ile farkı

İki dava birbirine karıştırılmamalıdır. Muris muvazaasında işlemin baştan itibaren geçersiz olduğu ileri sürülür; taşınmazın tamamı terekeye döner.

Tenkis davasında ise işlemin geçerliliği kabul edilir. Yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesi istenir. Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesi uyarınca saklı pay oranları; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana–baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür.

Tenkis davası süreye tabidir. Kanun’un 571. maddesi uyarınca mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer.

Uygulamada davalar çoğunlukla kademeli olarak açılır: öncelikle muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil, kabul edilmezse tenkis talebi ileri sürülür. Bu, süre riskini azaltan bir yöntemdir.

Ölünceye kadar bakma sözleşmeleri

Mal kaçırma iddialarında sık karşılaşılan bir başka işlem türü, ölünceye kadar bakma sözleşmesidir. Bu sözleşmeyle mirasbırakan, kendisine bakılması karşılığında bir malını devreder.

Sözleşme gerçek bir bakma ilişkisine dayanıyorsa geçerlidir ve muvazaadan söz edilemez. Ancak fiilen bakım yapılmadığı, sözleşmenin yalnızca devri meşrulaştırmak için düzenlendiği ispatlanırsa muvazaa iddiası dinlenir.

Değerlendirmede; mirasbırakanın bakıma gerçekten ihtiyacı olup olmadığı, sözleşmenin yapıldığı tarihteki sağlık durumu, devralanın fiilen bakım sağlayıp sağlamadığı ve mirasbırakanla birlikte yaşayıp yaşamadığı incelenir.