İcra ve İflas Hukuku

İcra ve İflas Hukuku kapsamında ele alınan konular

• İlamsız icra takibi (adi takip)
• İlamlı icra takibi (mahkeme kararının infazı)
• Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu (çek, senet, poliçe)
• Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip
• Kira alacağı ve tahliye talepli takip
• Ödeme emrine itiraz ve itirazın kaldırılması
• İtirazın iptali davası ve icra inkâr tazminatı
• Menfi tespit ve istirdat davaları
• Haciz, kıymet takdiri ve satış işlemleri
• İstihkak davaları
• Şikâyet yolu ve icra hukuk mahkemesi başvuruları
• Konkordato ve iflas süreçleri
• Borçlu tarafında taksitlendirme ve mal beyanı

Alacaklı bakımından: takibin başlatılması

Alacaklının elinde bir mahkeme kararı bulunmasa dahi icra takibi başlatılabilir. Bu, ilamsız takip olarak adlandırılır ve para alacakları için öngörülmüştür. Takip talebi icra dairesine verilir; daire, borçluya ödeme emri gönderir.

Elde bir mahkeme kararı, hakem kararı veya ilam niteliğinde belge (noter senedi, arabuluculuk anlaşma belgesi gibi) varsa ilamlı takip yapılır. İlamlı takipte borçlunun itiraz hakkı yoktur; yalnızca icranın geri bırakılması gibi sınırlı yollara başvurulabilir.

Alacak çek, bono veya poliçeye dayanıyorsa kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu izlenebilir. Bu yol daha hızlıdır; ödeme emrine itiraz süresi beş gündür ve itiraz kural olarak takibi kendiliğinden durdurmaz (İİK m.168 vd.).

Takip başlatılmadan önce borçlunun malvarlığı durumunun değerlendirilmesi yararlı olur. Tahsil kabiliyeti bulunmayan bir borçlu aleyhine yürütülen takip, harç ve masraf yükünü artırmaktan öteye gitmeyebilir.

Borçlu bakımından: ödeme emri geldiğinde

Ödeme emrinin tebliği, sürenin başladığı andır. İlamsız takipte borçlu, tebliğden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir (İİK m.62). İtiraz, takibi kendiliğinden durdurur.

İtirazın kapsamı önemlidir. Borca itiraz, imzaya itiraz ve yetkiye itiraz farklı sonuçlar doğurur. İmzaya itirazın açıkça ve ayrıca belirtilmesi gerekir; aksi hâlde imza kabul edilmiş sayılır.

Süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz talep edebilir. Bu aşamadan sonra borca karşı çıkmak isteyen borçlunun elinde kalan başlıca yol, menfi tespit davası açmaktır; ancak dava açılması takibi kendiliğinden durdurmaz.

Borçlunun ayrıca mal beyanında bulunma yükümlülüğü vardır. Ödeme emrinde belirtilen süre içinde mal beyanında bulunmamak, İcra ve İflas Kanunu’nun 337. maddesi uyarınca disiplin hapsi yaptırımına bağlanmıştır.

İtiraz sonrası: iptal mi, kaldırma mı?

Borçlunun itirazı takibi durdurduğunda alacaklının önünde iki yol vardır. İtirazın kaldırılması, icra hukuk mahkemesinde görülen ve yalnızca kanunda sayılan belgelere dayanılabilen dar yetkili bir yoldur (İİK m.68). Elde imzası ikrar edilmiş adi senet veya resmî belge varsa bu yol hızlıdır.

İtirazın iptali davası ise genel mahkemede açılır ve her türlü delille ispat imkânı verir (İİK m.67). Bu dava, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.

İtirazın iptali davasında haksız çıkan taraf aleyhine icra inkâr tazminatına hükmedilebilir. Borçlunun itirazında haksız çıkması hâlinde bu tazminat, alacağın yüzde yirmisinden az olamaz. Aynı şekilde alacaklı haksız çıkarsa kötü niyet tazminatı gündeme gelebilir. Bu nedenle itiraz ve dava kararları dikkatle verilmelidir.

Haciz ve haczedilemeyen mallar

Takip kesinleştikten sonra alacaklı haciz talep edebilir. Haciz; taşınır ve taşınmaz mallar, banka hesapları, maaş, araç ve üçüncü kişilerdeki alacaklar üzerine uygulanabilir.

Bazı mallar haczedilemez. İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesi uyarınca borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu eşyalar, mesleğini sürdürmesi için gerekli araç ve gereçler ile kanunda sayılan diğer mallar haciz dışıdır.

Maaş haczinde sınır vardır: maaşın dörtte birinden az olmamak üzere haciz uygulanır (İİK m.83). Nafaka alacakları bu sınırlamanın dışındadır.

Haczedilen mal üzerinde üçüncü bir kişi mülkiyet iddiasında bulunursa istihkak prosedürü işletilir. Bu iddia, haczin kaldırılması sonucunu doğurabilir.

Süreç nasıl işler?

1. Alacağın belgelenmesi

   Sözleşme, fatura, senet, çek, cari hesap ekstresi veya mahkeme kararı incelenerek hangi takip yolunun uygun olduğu belirlenir.

2. Takip talebi

   Yetkili icra dairesine takip talebi verilir; harç ve masraflar yatırılır. Borçluya ödeme emri tebliğ edilir.

3. İtiraz süresi

   İlamsız takipte yedi gün, kambiyo senetlerine mahsus takipte beş gün. İtiraz edilmezse takip kesinleşir.

4. İtirazın giderilmesi

   İtiraz hâlinde belge durumuna göre itirazın kaldırılması (icra hukuk mahkemesi) veya itirazın iptali (genel mahkeme) yoluna gidilir.

5. Haciz

   Takip kesinleştikten sonra taşınır, taşınmaz, banka hesabı, maaş ve üçüncü kişilerdeki alacaklar üzerine haciz uygulanır.

6. Satış ve tahsil

   Haczedilen mallar kıymet takdirinden sonra elektronik ortamda açık artırma ile satılır; elde edilen bedel sıra cetveline göre alacaklılara dağıtılır.