Start-up Hukuku

Start-up Hukuku kapsamında ele alınan konular

• Şirket türü seçimi ve kuruluş
• Kurucular arası sözleşme (founders’ agreement)
• Pay sahipleri sözleşmesi
• Hak ediş (vesting) ve geri alım düzenlemeleri
• Çalışan hisse opsiyon planları
• Yatırım turları ve term sheet müzakeresi
• Dönüştürülebilir borç ve benzeri yatırım araçları
• Hukuki durum tespiti (legal due diligence)
• Fikri mülkiyet haklarının şirkete devri
• Yazılım geliştirme ve hizmet sözleşmeleri
• Kullanıcı sözleşmeleri ve gizlilik politikaları
• KVKK uyum süreçleri ve VERBİS kaydı
• Mesafeli satış ve e-ticaret mevzuatına uyum

Kurucular arası sözleşme neden ilk adımdır?

Girişimlerde en sık karşılaşılan hukuki sorun, kurucular arasındaki ilişkinin yazılı hâle getirilmemiş olmasıdır. Ortaklık başlangıçta güven ilişkisiyle yürür; ancak kuruculardan biri ayrıldığında, katkı dengesi değiştiğinde veya yatırım gündeme geldiğinde belirsizlikler sorun hâline gelir.

Kurucular arası sözleşmede düzenlenmesi gereken temel başlıklar şunlardır: pay dağılımı ve bunun gerekçesi, kurucuların rol ve sorumlulukları, tam zamanlı çalışma taahhüdü, karar alma çoğunlukları, pay devri kısıtları, rekabet etmeme ve gizlilik yükümlülükleri ile ayrılma hâlinde payların akıbeti.

Hak ediş (vesting) düzenlemesi kritik önemdedir. Payların belirli bir süreye yayılarak hak edilmesi, kısa sürede ayrılan bir kurucunun paylarının tamamını götürmesini engeller. Uygulamada dört yıla yayılmış hak ediş ve bir yıllık bekleme süresi (cliff) yaygın bir kalıptır; ancak bu düzenlemenin Türk hukuku bakımından uygulanabilir biçimde kurgulanması gerekir.

Bu düzenlemeler yatırım aşamasında da beklenir. Kurucular arası ilişkisi yazılı olmayan bir girişimde, yatırımcının hukuki durum tespiti aşamasında ortaya çıkan belirsizlikler değerlemeyi ve işlem koşullarını olumsuz etkileyebilir.

Fikri mülkiyet şirkete ait mi?

Yatırımcının hukuki durum tespitinde en çok incelediği konulardan biri, ürünün fikri mülkiyet haklarının gerçekten şirkete ait olup olmadığıdır.

Yazılımın kurucular veya freelance geliştiriciler tarafından şirket kurulmadan önce yazılmış olması sık rastlanan bir durumdur. Bu hâlde haklar kural olarak eseri meydana getirende kalır; şirkete geçmesi için yazılı devir sözleşmesi gerekir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, mali hakların devrine ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmesini zorunlu kılar.

Çalışanlar tarafından iş görme borcunun ifası kapsamında meydana getirilen eserlerde mali hakların kural olarak işverence kullanılabileceği kabul edilirse de, kapsamı netleştirmek için iş sözleşmesine açık hüküm konulması yerinde olur. Serbest çalışanlarla yapılan sözleşmelerde ise devir hükmünün mutlaka yer alması gerekir.

Marka, alan adı ve varsa patent başvurularının şirket adına yapılmış olması gerekir. Kurucunun kendi adına aldığı marka tescili, ortaklık ilişkisi bozulduğunda girişimi ürününün adını kullanamaz hâle getirebilir.

Yatırım süreci

Yatırım süreci genellikle term sheet (ön protokol) ile başlar. Bu belge çoğunlukla bağlayıcı olmayan nitelikte olsa da, gizlilik ve münhasırlık hükümleri bakımından bağlayıcılık taşıyabilir; bu nedenle imzalanmadan önce dikkatle incelenmelidir.

Term sheet’te belirlenen değerleme, yatırım tutarı, pay oranı, yönetim kurulu yapısı, veto hakları, tasfiye tercihi ve sulanma önleme (anti-dilution) hükümleri sonraki tur sözleşmelerinin çerçevesini oluşturur. Bu aşamada kabul edilen bir hüküm, ilerideki turlarda değiştirilmesi güç bir teamüle dönüşebilir.

Ardından hukuki, mali ve teknik durum tespiti yapılır. Hukuki durum tespitinde şirket kayıtları, sözleşmeler, fikri mülkiyet hakları, çalışan ilişkileri, uyum durumu ve devam eden uyuşmazlıklar incelenir.

Süreç, pay sahipleri sözleşmesi ve pay devri işlemleriyle tamamlanır. Sermaye artırımı yoluyla yapılan yatırımlarda genel kurul kararı, tescil ve ilan işlemleri gerekir.

Uyum yükümlülükleri

Kullanıcı verisi işleyen her girişim 6698 sayılı Kanun kapsamında veri sorumlusudur. Aydınlatma metni, açık rıza süreçleri, veri işleme envanteri, saklama ve imha politikası hazırlanmalı ve gerekiyorsa VERBİS kaydı yapılmalıdır.

Elektronik ticaret faaliyeti yürütülüyorsa 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Mesafeli satış sözleşmesi, ön bilgilendirme formu ve cayma hakkı düzenlemeleri zorunludur. Ticari elektronik ileti gönderiliyorsa İYS (İleti Yönetim Sistemi) kaydı gerekir.

Kullanıcı sözleşmesi ve gizlilik politikası çoğu zaman internetten kopyalanarak hazırlanmaktadır. Faaliyet modeline uymayan bu metinler, uyuşmazlık çıktığında koruma sağlamadığı gibi idari yaptırım riski de doğurur.

Süreç nasıl işler?

1. Yapılandırma

   Faaliyet modeli, ortaklık yapısı ve büyüme planı incelenerek uygun şirket türü ve pay yapısı belirlenir.

2. Kurucu sözleşmeleri

   Kurucular arası sözleşme, hak ediş, rekabet etmeme ve gizlilik düzenlemeleri hazırlanır.

3. Fikri mülkiyet

   Yazılım ve içerik haklarının şirkete devri sağlanır; marka ve alan adı şirket adına tescil edilir.

4. Uyum

   KVKK aydınlatma metni ve politikalar, kullanıcı sözleşmesi, e-ticaret mevzuatı uyumu ve gerekli kayıtlar tamamlanır.

5. Yatırım hazırlığı

   Şirket kayıtları, sözleşmeler ve fikri haklar düzenlenerek hukuki durum tespitine hazır hâle getirilir.

6. Tur müzakeresi

   Term sheet incelenir, pay sahipleri sözleşmesi müzakere edilir, sermaye artırımı ve pay devri işlemleri yürütülür.