Aile Hukuku

Aile Hukuku kapsamında ele alınan konular

• Anlaşmalı boşanma
• Çekişmeli boşanma
• Velayet ve kişisel ilişki kurulması
• Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası
• Nafakanın artırılması veya kaldırılması
• Mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı
• Ziynet eşyası alacağı
• Maddi ve manevi tazminat talepleri
• Ailenin korunmasına dair tedbir kararları (6284 sayılı Kanun)
• Babalık ve soybağının reddi davaları
• Evlat edinme
• Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi
• Vesayet ve kayyım işleri

Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki fark

Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Bu yola başvurabilmek için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi gerekir.

Anlaşmalı boşanmada tarafların; velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı konularında hazırladıkları protokolü hâkimin uygun bulması şarttır. Hâkim, özellikle çocukların menfaati bakımından protokolde değişiklik yapılmasını isteyebilir; taraflar bunu kabul etmezse anlaşmalı boşanma gerçekleşmez.

Çekişmeli boşanmada ise taraflardan biri, kanunda sayılan sebeplerden birine dayanarak dava açar ve iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Genel boşanma sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1) yanında; zina (m.161), hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163), terk (m.164) ve akıl hastalığı (m.165) özel boşanma sebepleridir.

Velayet ve çocuğun üstün yararı

Velayete ilişkin kararlarda belirleyici ölçüt, çocuğun üstün yararıdır. Hâkim; çocuğun yaşı, alışkanlıkları, eğitim düzeni, ebeveynlerin ekonomik ve sosyal durumu ile çocukla kurdukları ilişkiyi bir arada değerlendirir. Bu değerlendirmede pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman raporu alınır.

İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 12. maddesi ve yerleşik yargı uygulaması gereğidir. Çocuğun beyanı tek başına belirleyici olmasa da dikkate alınır.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Bu ilişkinin kapsamı ve sıklığı mahkemece belirlenir; kararın uygulanmaması hâlinde icra yoluyla teslim ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki yaptırımlar gündeme gelebilir.

Velayet, kesin hüküm teşkil etmez. Koşulların değişmesi hâlinde velayetin değiştirilmesi talebiyle her zaman yeni dava açılabilir.

Nafaka türleri

Tedbir nafakası, dava süresince eşin veya çocuğun geçimi için hükmedilir ve davanın açılmasıyla talep edilebilir. Boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer.

İştirak nafakası, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmasıdır. Çocuk ergin olana kadar devam eder; eğitimi sürüyorsa erginlikten sonra da devam edebilir.

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla süresiz olarak hükmedilebilir (TMK m.175). Nafaka yükümlüsünün ölümü, alacaklının yeniden evlenmesi veya fiilen evliymiş gibi yaşaması hâlinde kaldırılabilir.

Tarafların mali durumunun değişmesi hâlinde nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması talep edilebilir (TMK m.176/4).

Mal rejimi ve tasfiye

1 Ocak 2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu tarihten önceki evliliklerde, o tarihe kadar mal ayrılığı rejimi uygulanır; sonrası için katılma rejimi geçerlidir.

Rejimin sona ermesiyle her eş, diğerinin edinilmiş mallarının yarısı üzerinde katılma alacağı hakkına sahip olur. Miras veya bağış yoluyla edinilen mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel kullanım eşyaları kişisel mal sayılır ve tasfiyeye girmez.

Mal rejiminin tasfiyesi, boşanma davasından ayrı bir davadır ve kural olarak boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Bu davada zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıldır.

Süreç nasıl işler?

1. Değerlendirme

   Evlilik süresi, ortak çocuk durumu, malvarlığı ve tarafların anlaşma ihtimali değerlendirilir; anlaşmalı ya da çekişmeli yol belirlenir.

2. Protokol veya dilekçe

   Anlaşmalı boşanmada protokol hazırlanır. Çekişmeli boşanmada dava dilekçesi, dayanılan sebepler ve deliller ile birlikte düzenlenir.

3. Dava açılması

   Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılır (TMK m.168).

4. Tedbir kararları

   Dava süresince nafaka, velayet ve kişisel ilişkiye dair geçici tedbirler alınır. Şiddet riski varsa 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir talep edilir.

5. Tahkikat

   Tanıklar dinlenir, deliller toplanır, çocuk bakımından uzman incelemesi yapılır. Anlaşmalı boşanmada bu aşama yerine tarafların bizzat dinlenmesi yeterlidir.

6. Karar ve kesinleşme

   Karar taraflara tebliğ edilir; istinaf süresi geçtikten sonra kesinleşir. Nüfusa tescil kesinleşmeyle yapılır ve mal rejimi tasfiyesi bu aşamadan sonra istenebilir.